مبادا با خود بگوييد : من به تنهايى چه نقشى مىتوانم داشته باشم ؟ ! توجه داشته باشيد كه شما نيز مانند آن بزرگواران مىتوانيد هزاران نقش داشته باشيد ؛ به شرط اين‌كه براى فكر ، عمر ، جوانى و امكانات خود ، ارزش قائل شويد و بدانيد كه اين سرمايه ، روز به روز از دست انسان گرفته و كم مىشود و هرگز چيزى جاى آن را پر نمىكند . اين بيان امام رضا ( ع ) بايد خيلى مورد توجه و اهتمام قرار بگيرد ، خصوصاً براى ما اهل علم . حضرت در قسمت دوم روايت مىفرمايد : « وَعَمَلٍ مَحْفُوظٍ » ؛ در حالى صبح كردم كه عمل من ضبط شده و تحت كنترل است . انسان در اين دنيا از يك زندانى بسيار خطرناك بين المللى ، كه تمام جزئيات اعمال و رفتارش تحت كنترل است ، به مراتب بيشتر تحت كنترل است . دوستان ما قبل از پيروزى انقلاب - خصوصاً كسانى كه حكومت در مورد حساسيت بيشترى داشت - وقتى از زندان بيرون مىآمدند ، رژيم نسبت به تمام حركات آنان ، حتى نسبت به يك سرفهء آنان ، حساسيت داشت ، تصور مىكرد كه اين سرفه اشاره به يك مطلبى است و مىخواهند يك پيامى را به ديگرى برسانند ، روى نگاهشان حساب مىشد ، روى همهء حركات و سكناتشان حساب مىشد . اما آن همه مراقبت و حساسيت ، در برابر نظارت الهى و مراقبت مأموران و فرشتگانى اعمال انسان را ثبت و ضبط مىكنند ، صفر است . ديگر هيچ مجالى براى آزادى - به معنايى كه ما فكر مىكنيم - نيست « 1 » ، حتى يك نظر خائنانه كه كسى اصلًا نمىتواند آن را تشخيص دهد ، نيز از قلم او نمىافتد ( يَعْلَمُ خائِنَهءَالْأَعْيُن ) ؛ « 2 » به عنوان

--> ( 1 ) . عن اميرالمومنين ( ع ) : . . . و لا يمكن الفرار من حكومتك . . . ( « فرازى از دعاى كميل » دعاؤه ( ع ) فى ليلهء النصف من شعبان و ليلهء الجمعهء و هو دعاء الخضر ) . . . و گريزى از حكومت تو ممكن نيست . . . . ( 2 ) . چشمهايى را كه به خيانت گردش مىكند از علم خداوند مخفى نيست . ( غافر ، آيه 19 ) . البته خيانت چشمها صورتهاى مختلفى دارد : گاه به صورت نگاههاى دزدكى ، نگاه تحقيرآميز ، نگاه براى تشويق به فساد ، و نگاه به نامحرم ، استراق بصر نسبت به زنان بيگانه است و گاه به صورت اشاراتى با چشم به منظور تحقير يا عيبجويى از ديگران و يا اشاراتى كه مقدمهء توطئه‌ها و نقشه‌هاى شيطانى است . عَنْ عَبْدِالرَّحْمَنِ بْنِ مَسْلَمَهءَ قَالَ : سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ ( ع ) : . . . فَقَالَ : أَلَمْ تَرَ إِلَى الرَّجُلِ يَنْظُرُ إِلَى الشَّىْءِ وَكَأَنَّهُ لَا يَنْظُرُ إِلَيْهِ فَذَلِكَ خَائِنَهءُ الْأَعْيُن . ( معانى الأخبار ، باب معنى خائنهءالأعين ، ص 147 ) جريرى از امام صادق ( ع ) دربارهء اين آيهء مذكور در متن سؤال كرد ، حضرت فرمود : آيا نديده‌اى كه گاهى شخصى چيزى را طورى نگاه مىكند كه گويا به آن نظر نمىكند ؟ اين نگاههاى خيانت‌آلود است . آرى ! اين نگاهها خواه به نواميس مردم باشد يا امور ديگرى كه نگاه كردن به آن ممنوع است بر خداوندى كه ذره‌اى از آنچه در آسمانها و زمين است از علم او مخفى نيست پنهان نمىماند ، ( لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّهءٍ فِى السَّماواتِ وَ لا فِى الْأَرْضِ ) . ( سبأ ، آيهء 3 ) خداوند متعال از حركات مخفيانهء چشمها و اسرار درون سينه‌ها آگاه است در آن روز با اين علم و آگاهى دقيق دربارهء خلايق دادرسى و قضاوت مىكند ؛ بنابراين روز گنهكاران سياه و تاريك است .